Ilanković: Festivalska scena Subotice – kontinuiteti, prekidi i nova struktura

Subotica je 2010. godine kroz projekat „Subotica – grad festivala“ predstavila petnaest gradskih festivala kao zajedničku kulturnu i turističku ponudu. Presek javno dostupnih podataka na dan 17. jula 2026. pokazuje da devet manifestacija sa tog spiska ima potvrđeno izdanje tokom 2025. ili 2026. godine, odnosno objavljen program za nastavak 2026. Hronologija preostalih šest završava se izdanjima održanim između 2011. i 2019. godine.

Ovaj rezultat pokazuje promenu strukture subotičke festivalske scene. Tradicionalne i institucionalno podržane manifestacije zadržale su kontinuitet, dok se javno potvrđena hronologija dela urbane, alternativne i specijalizovane ponude završava između 2011. i 2019. godine. Istovremeno, nastali su novi festivali, te se razvoj kulture u Subotici može opisati kao smena programskih modela, organizatora i prioriteta.

Status festivala sa spiska iz 2010. godine

Početni spisak obuhvatao je Festival ljubavi i vina, Pisce u fokusu, Ambush, Jazzik, Trenchtown, Guitar Open, Međunarodni festival pozorišta za decu, Etnofest, Festival evropskog filma Palić, Summer3p, Dužijancu, Interetno, RomArt, Desiré Central Station i Jazziré.

Njihov status danas može se prikazati u dve grupe:

Najstabilniju grupu čine manifestacije sa izgrađenom institucionalnom podrškom i međunarodnom prepoznatljivošću. Međunarodni festival pozorišta za decu priprema 33. izdanje za septembar 2026. Etnofest je 23. put održan u junu 2026. Festival evropskog filma Palić ulazi u 33. izdanje, dok Summer3p priprema 24. izdanje. Dužijanca, Interetno, Desiré i Jazziré takođe održavaju kontinuitet.

Novi festivali i obnovljeni programi

Festivalska ponuda posle 2010. dobila je i nove sadržaje. FEMUS je pokrenut 2011, International Piano Fest 2014, Jesenji festival jevrejske kulture 2015, Youth Jazz & Rock festival 2018, a DRIM fest 2021. godine. Folk Music Fest imao je dvanaesto izdanje u maju 2026, dok je Nyárhangoló peti put održan u julu iste godine.

Kontinuitet pokazuju i manifestacije manjinskih zajednica. Festival bunjevački pisama, pokrenut 2001, imao je 25. izdanje 2025. godine. Dani hrvatske knjige i riječi – Dani Balinta Vujkova organizuju se od 2002. i stigli su do 24. izdanja. HosanaFest je 2025. obeležio dvadeseto izdanje, a Jesenji festival jevrejske kulture svoju drugu deceniju postojanja.

Festival Omladina predstavlja primer obnove i novog prekida. Osnovan 1961, obnovljen je 2011, a redovni takmičarski program vraćen je 2012. godine. Poslednje potvrđeno, 38. izdanje, održano je 2019. Njegova sudbina pokazuje koliko obnavljanje imena zavisi od trajne organizacione i finansijske osnove.

Ukupna slika zato sadrži istovremeno kontinuitet, prekide i nastanak novih programa. Glavno pitanje postaje položaj različitih vrsta manifestacija u lokalnoj kulturnoj politici.

Obrasci kontinuiteta

Tradicionalne manifestacije, festivali nacionalnih zajednica i programi sa stabilnom institucionalnom podrškom pokazuju najveću otpornost. Urbani i specijalizovani festivali više zavise od godišnjih konkursa, sponzora i entuzijazma malog broja organizatora, što povećava rizik prekida.

Prekidom festivala grad gubi publiku, organizaciono iskustvo, međunarodne kontakte i prostor za nove autore. Višegodišnja podrška i jasni kriterijumi omogućili bi Gradu da uspešne programe sačuva i razvija.

Grad je odlukama iz 2014. i 2015. izdvojio osam manifestacija od posebnog značaja. Sedam ima potvrđeno izdanje 2025. ili program za 2026, dok je Festival bunjevačkog narodnog stvaralaštva poslednji put javno potvrđen 2023. godine. Ovaj podatak zaslužuje posebnu pažnju upravo zbog statusa koji je manifestacija dobila gradskom odlukom.

Registar manifestacija i kulturna politika

Strategija lokalnog održivog razvoja Grada Subotice 2013–2022. predvidela je aktivnost „Kategorizacija manifestacija i festivala u gradu“, sa planiranim sprovođenjem tokom celog strateškog perioda. Rezultat te aktivnosti ostao je van javno dostupne dokumentacije.

Postojeće gradske i turističke stranice pružaju fragmentarnu sliku. Turistički kalendar za 2025. obuhvata deo velikih manifestacija, dok gradska stranica „Festivali u gradu“ čuva i nazive poput Guitar Opena, Pisaca u fokusu i RomArta. Prva stranica služi godišnjoj promociji, a druga arhivskom predstavljanju. Za vođenje kulturne politike potreban je jedinstven i redovno ažuriran registar.

Takav registar trebalo bi da sadrži godinu osnivanja, broj izdanja, organizatora, iznose javnog finansiranja, podatke o posećenosti, međunarodnu saradnju i status kontinuiteta. Na toj osnovi Grad bi mogao da razvrsta manifestacije prema značaju, rezultatima i razvojnom potencijalu, a građani bi dobili jasan pregled načina raspodele podrške.

Subotica je zadržala jezgro prepoznatljivih manifestacija, dok su prekidi dela urbane i specijalizovane scene i pojava novih programa promenili strukturu festivalske ponude. Kulturna politika zato treba da se zasniva na kontinuitetu, kvalitetu, raznovrsnosti, posećenosti i razvojnom potencijalu, uz broj događaja kao početni pokazatelj. Jedinstven registar i višegodišnji model podrške pretvorili bi naziv „grad festivala“ iz promotivnog slogana u proverljivu kulturnu politiku.

dr Nikola Ilanković