Koalicija SNS–SVM između Beograda i Budimpešte: šta je decenija političke saradnje donela Vojvodini?

Koalicija između Srpske napredne stranke (SNS) i Saveza vojvođanskih Mađara (SVM) više od decenije predstavlja jedan od najstabilnijih političkih aranžmana u Srbiji. U tom periodu SVM je bio pouzdan partner vladajuće većine, a zauzvrat je obezbedio značajno institucionalno prisustvo u državnom aparatu: državne sekretare u ministarstvima, potpredsedničko mesto u Narodnoj skupštini, članstvo u brojnim skupštinskim odborima i međunarodnim delegacijama.

Na prvi pogled, takva politička pozicija mogla bi se tumačiti kao uspeh strategije političke integracije manjinske stranke u sistem vlasti. Međutim, kada se analiza pomeri sa institucionalnih funkcija na konkretne razvojne rezultate u severnoj Vojvodini, slika postaje znatno složenija.

Koalicioni sporazumi kao katalog obećanja

Koalicioni sporazumi između SNS-a i SVM-a tokom poslednje decenije sadržali su čitav niz infrastrukturnih projekata namenjenih pre svega delovima Bačke i Banata gde je prisustvo mađarske nacionalne manjine značajno. Modernizacija železničkih pruga, rekonstrukcija Gradskog stadiona u Subotici, rekonstrukcija Opšte bolnice u Subotici, novi magistralni putevi i lokalna infrastruktura redovno su se pojavljivali u političkim dokumentima i predizbornim najavama.

Međutim, analiza realizacije tih projekata pokazuje značajan raskorak između političkih obećanja i stvarnih rezultata.

Manji broj infrastrukturnih zahvata jeste realizovan, ali veliki broj projekata ostao je na nivou najava. Takav obrazac sugeriše da su koalicioni sporazumi često funkcionisali kao politički okvir saradnje, ali ne i kao operativni razvojni plan sa jasnim rokovima i finansijskom konstrukcijom. Posebno upadaju u oči projekti u Severno-bačkom okrugu gde je od 22 definisana infrastrukturna projekta, realizovano 5, 1 je urađen 50%, a čak 16 nije pokrenuto.

Infrastrukturni projekti definisani u koalicionim sporazumima od 2016. do 2024. godine između SVM-a i SNS-a na teritoriji Severno-bačkog okruga.

Y krak i Narodno pozorište u Subotici su projekti koji traju decenijama i nisu nastali kao plod koalicionog sporazuma SVM-SNS te kao takvi nisu bili predmet ove analize.

Pored projekata u vezi sa Severno-bačkim okrugom, postoje veliki projekti poput obilaznica oko Kanjiže, Sente, Temerina i Bačkog Jarka ili brze saobraćajnice Novi Sad – Temerin koji se spominju u koalicionim sporazumima, a da nikakvi radovi na njima nisu započeti.

Akva-park na Paliću: projekat i dileme

Jedan od retkih projekata koji je formalno realizovan jeste akva-park na Paliću. Ipak, i ovaj projekat otvorio je niz pitanja. Tokom realizacije njegova vrednost je porasla, dok je nakon završetka objekat dat u dugoročni zakup privatnom operateru koji je posle godinu dana upravljanja prijavio veliki broj problema koji iziskuju sanaciju i dodatne troškove.

Takav model upravljanja projektom pokrenuo je javne rasprave o odnosu između visine javnih ulaganja i koristi koje od projekta ima lokalna zajednica. Umesto da postane simbol razvoja turističke infrastrukture regiona, akva-park je u javnom diskursu često postao primer složenog odnosa između javnog novca i privatnog upravljanja.

Politička reprezentacija i društvena realnost

Za mađarsku zajednicu u Vojvodini SVM je tokom ovog perioda predstavljao gotovo monopolskog političkog predstavnika na republičkom nivou. Saradnja sa vladajućom strankom omogućila je stabilno institucionalno prisustvo i pristup državnim resursima.

Međutim, društvena i demografska realnost regiona govori drugačije. Sever Vojvodine suočava se sa kontinuiranim odlaskom mladih, padom broja stanovnika i sporim ekonomskim razvojem pojedinih lokalnih sredina. Ovi trendovi pogađaju i mađarsku nacionalnu zajednicu. Sa 253.899 pripadnika mađarske nacionalne zajednice na popisu iz 2011, broj je pao na 184.442 na popisu iz 2022. što predstavlja pad od 27%.

Zbog toga se nameće pitanje u kojoj meri je politička stabilnost koalicije SNS–SVM bila praćena razvojnim rezultatima koji bi mogli da zaustave negativne demografske i ekonomske procese.

Mađarska politička dimenzija

Politička pozicija SVM-a ne može se posmatrati izolovano od odnosa sa Mađarskom. Stranka održava bliske političke veze sa vladom Viktora Orbána i strankom Fides, a ta saradnja tokom prethodnih godina imala je i simboličku i materijalnu dimenziju kroz podršku projektima i institucijama mađarske zajednice u Vojvodini kroz fond Prosperitati i sl.

Međutim, politički kontekst u Mađarskoj mogao bi se promeniti. Predstojeći parlamentarni izbori u aprilu otvaraju mogućnost političke smene, jer istraživanja javnog mnjenja ukazuju na rast podrške opozicionom pokretu Tisa.

Ukoliko bi došlo do promene vlasti u Budimpešti, to bi moglo imati i indirektne političke posledice po položaj SVM-a, čija je strategija u velikoj meri oslonjena na bliske odnose sa aktuelnom mađarskom vladom.

Trenutak za političku refleksiju

U tom kontekstu, predstojeći izbori u Mađarskoj predstavljaju i trenutak političke refleksije za mađarsku zajednicu u Vojvodini. Posle decenije političke saradnje između SVM-a i vladajuće većine u Srbiji, ali i vertikalne usklađenosti vlasti republika-pokrajina-lokalna samouprava, legitimno je postaviti pitanje kakve je konkretne rezultate ta strategija donela lokalnim sredinama u kojima živi najveći deo te zajednice.

Institucionalno prisustvo i politička stabilnost jesu važni elementi političkog delovanja, ali dugoročni opstanak zajednice zavisi pre svega od ekonomskih prilika, infrastrukture i mogućnosti za ostanak mladih ljudi.

Ako se posmatraju upravo ti pokazatelji, sever Vojvodine i dalje se suočava sa ozbiljnim razvojnim izazovima.

Zbog toga se pred mađarskom zajednicom u Vojvodini otvara važno pitanje: da li je dosadašnji model političkog delovanja zaista doneo očekivane koristi ili je vreme za ozbiljniju političku raspravu o tome kako obezbediti dugoročan razvoj i demografsku stabilnost regiona.

dr Nikola Ilanković