Ko su bili vizionari čije odluke su menjale grad? Ko su bili ljudi koji su imali dovoljno hrabrosti i znanja da izmene postojeće urbane matrice i postave nove? Uvek je složena tema odnosa koji se uspostavlja između pojedinca i grada, životnih tokova koji se odvijaju unutar urbanog prostora. Možda i svoju prošlost bolje možemo da razumemo ako upoznamo ljude koji su stvarali grad u kojem živimo.
Na toj listi stvaralaca urbane Subotice neizostavno je ime inženjera dr Konstantina Petrovića. Ipak, tek malobrojnima je poznato da je on podigao neke od najznačajnijih građevina poput gradskog stadiona, da je u centru grada zamislio oazu zelenila i igrališta i to na početku 20. veka.
Radom i životom Konstantina Petrovića bavila se Viktorija Šimon Vuletić, etnolog-antropolog i donedavno muzejski savetnik u Gradskom muzeju u Subotici kada je od prijateljice, koja je živela u nekadašnjoj Petrovićevoj kući, dobila dve kutije dokumenata. Ispostaviće se, nađeno je blago jer u hrpi prepiski, planova i proračuna dokumentovan je veliki deo rada Konstantina Koste Petrovića na urbanom oblikovanju grada. Ponegde tek, u nekoj belešci mogao se nazreti i obris njegove pedantne, radišne i introvertne ličnosti.
Rođen je 31. maja 1891. godine u Klanjcu, u Krapinsko-Zagorskoj županiji, od oca Srbina i majke Hrvatice, što će verovatno uticati na njegovo jugoslovenstvo i prihvatanje panslovenstva kroz sokolski pokret. Studije građevine završio je u Gracu, a 1920. godine postaje šef gradskog Građevinskog odeljenja u Subotici.
„Kostu Petrovića najtačnije je okarakterisati kao svestranog, vrhunskog urbanistu. Činjenica je da je sa elanom krenuo da radi na infrastrukturnom sređivanju i osavremenjivanju grada. Brzo je sagledao haotično stanje građevinskih evidencija, numerisanja kuća, planova ulica ili upisa u gruntovni list”, kaže Viktorija Šimon Vuletić. Ni Gradska kuća nije bila upisana u zemljišne knjige. U priručnik: „Subotica i kupalište Palić” izdatom 1928. godine je zapisao: „osnovu savremene uprave gradova čini sređenost temeljnih tehničkih podataka i statistika, na kojima se baziraju komunalni programi, koji se godinama i decenijama sprovode u život.” Ovom njegovom načelu ni danas se ne bi imalo išta prigovoriti. Kada je popisao ceo grad, njegova nadleštva, prosvetne, socijalne, zdravstvene i verske institucije, celokupnu industriju i trgovinu, počinje da formira grad po ovim, za ono vreme savremenim načelima.
Petrović je bio ličnost širokog interesovanja, mason, što je manje poznato, ali i starešina sokolskog pokreta. Otuda ne čudi da kada je postavljen za inženjera gradskog kupališta Palić na njegovim obalama gradi Sokolovac, vežbalište na otvorenom.
„Stvarni značaj i obim rada Koste Petrovića najbolje je prikazan u sveobuhvatnom delu ’Razvoj urbanizma i arhitekture u periodu od 1918. do 1941. godine u Temišvaru, Segedinu i Subotici – Regionalni identitet pod uticajem Moderne’ gde jedna od autorki mr Gordana Prčić Vujnović, arhitekta, navodi da se radilo o novom i jedinstvenom planskom pristupu u rekonstrukciji gradskog tkiva. To je podrazumevalo da načelo urbanizma postane formiranje mreže gradskog zelenila u cilju humanizacije gradskog prostora i života. Plan koji je izrađen 1934. godine predvideo je da se na više mesta u gradu izgrade dečja igrališta, narodni parkovi, šetališta”, kaže Viktorija Šimon Vuletić objašnjavajući kako je Petrović gradu doneo fini komfor, jer je njegovo načelo bilo da ’savremeni grad mora svakom stanovniku pružati podjednaku mogućnost za život dostojan čoveka’.” Ipak, njegova ideja o potpunom ozelenjavanju grada nije ostvarena.
„Petrovićev pristup urbanizmu nosi pečat dubokog humanizma i želje da gradski život svima omogući sportske aktivnosti i raskošno prirodno okruženje”, ocenjuje Šimon Vuletić.
Petrović je na početku korzoa sagradio Sokolski dom i sokolski stadion, danas jedino sačuvano sokolsko vežbalište, kao deo projekta „Veliki narodni park”, koji je trebalo da se proteže na prostoru današnje stambene četvrti Prozivka. Za vreme Drugog svetskog rata, nakon što je porodica njegove supruge Milane pobijena u Žablju, sa ženom i dve ćerke beži u Budimpeštu. Nakon rata, vraća se u Jugoslaviju, ali njegovo znanje i umeće kao da više nisu bili potrebni.
„Kosta Petrović je potonuo u zaborav zajedno sa Kraljevinom Jugoslavijom. Smatran je predstavnikom bivšeg režima, starešinom nepopularnog Sokolskog društva i članom ozloglašenih masona, i tek zalaganjem pojedinih mlađih kolega dozvoljeno mu je da se zaposli kao profesor. Danas u Subotici njegovo ime nosi neugledna ulica u prigradskom Železničkom naselju, mada bi bilo primereno da se na adresi Maksima Gorkog 6, gde je živeo, postavi tabla sa njegovim imenom”, kaže Šimon Vuletić.
