Stari auto-put kroz Suboticu

Kada je tridesetih godina završen drum od granice na Horgošu do Subotice i dalje prema Novom Sadu i Beogradu, bio je to naš prvi „auto put“, kako se tada govorilo za kolovoz namenjen auto saobraćaju. Deonica koja je poslednja završena, do danas je ostala ista kao i  tridesetih, kada je  izlivena od betonskih ploča.

Razvoj automobilizma i auto transporta, u tesnoj je vezi sa izgradnjom puteva.  Gotovo sav putnički i teretni saobraćaj odvijao se na železnici, a “motorizacija” nije mogla da se razvija bez ozbiljnih puteva. Isto tako njihova izgradnja nije imala ekonomsku opravdanost ako je ne prati porast broja motornih vozila.

Istoričar automobilizma i osnivač Muzeja automobila Bratislav Petković, kaže da je deo međunarodnog puta od Subotice do Beograda izgrađen po visokim standardima onog doba, poput onih u Nemačkoj, koji su bili bez premca u tadašnjoj Evropi.

Pripremajući se za međunarodni Grand Prix oko Kalemegdana septembra 1939. godine koji je bilo organizovan u rangu današnje Formule 1, naši takmičari su testirali svoje automobile upravo na ovom putu.

Nemački betonski autobanovi pokazali su se dobri za promet tenkova tokom Drugog svetskog rata, što je važilo i za ovaj naš autoput koji je preživeo tenkovske kolone da bi nastavio da služi još decenijama posle rata.

Deonica ovog druma koja povezuje Bačku Topolu, Mali Iđoš i Srbobran jeste alternativni put za one koji žele da zaobiđu savremeni autoput od Novog Sada do Subotice, međutim, to nije samo obični stari put između naselja, već svojevrsni muzej na otvorenom. Betonske ploče koje su postavljene još pre rata i dalje stoje na istom mestu. Na nekima od njih se čak razaznaje pečat firme koja ih je izlivala.

Stoga, vožnju između Bačke Topole i Srbobrana danas  ne moramo gledati kao neprijatno truckanje već kao kontakt sa prošlim vremenom. Taj betonski put zajedno sa kamenim stubićima pored njega jeste svojevrstan “antikvitet”.

Putari

Međunarodni put koji je prolazio kroz Suboticu, značio je i obavezu održavanja i čuvanja kolovoza. To tada nije ni izbliza izgledalo kao danas. Deonice druma bile su podeljene između državnih službenika koji su se zvali „putari“. Pripadnici ove službe  su obavljali i neke dužnosti saobraćajaca. Knjižica njihovih pravila službe, otkriva nam šta je bila dužnost državnih putara.

„Da se stalno i posvednevno bave na dodeljenim im deonicama puta odakle se smeju udaljavati samo onda, kad nadležnim putem dobiju odsustvo od dužnosti ili bolovanje u slučaju bolesti.“

Bavljenje podrazumeva opravke puta i objekata, čišćenje jarkova, košenje korova, pregledanje kolovoza posle kiše, zatim čišćenje blata i snega, razbijanje leda i posipanje peskom.

„Na svojoj deonici , putar vodi računa i o ponašanju vozača i pravilnosti saobraćaja.  Da se vozila kreću desnom stranom, da su ispravna, da imaju propisne tablice,  da se ne zaustavljaju na sredini druma, da vozači nisu u napitom stanju… Pri prolazu putnika, dužni su ih učtivo pozdraviti i na pitanje potrebna obaveštenja davati a po potrebi i na usluzi im biti“ – stoji u Pravilu službe putara.

Putaru je sledovala kućica, naravno pored puta.

Posle rata

Drugi svetski rat, a nakon toga i političke podele u ovom delu Evrope, ostavili su ovaj naš deo transkontinentalnog druma opustelim. Stariji se sećaju da su znali da proteknu sati dok ne prođe neko motorno vozilo iz pravca Horgoša za Suboticu.

Najzad, polovinom šezdesetih, kada je svakom omogućeno da dobije pasoš, kada je i sa Mađarskom liberalizovan prekogranični promet, dočekao je ovaj drum ono za čega je i građen. U Subotici su se pojavili automobili sa registracijama raznih evropskih zemalja, a i Subotičani su se otisnuli na putovanja. U to vreme ga još zovemo autoput ili internacionalni put.

Međunarodni put koji je po evropskoj klasifikaciji dobio ime E-75, bio je glavna subotička ulica, ali i traka koja je povezivala devet zemalja starog kontinenta. E-75 je pod istim imenom povezivao Grčku sa norveškim gradom Tromso, na obali Severnog mora.

Lansky

---

---